Denemarken; ambacht. Of meer?!

De kop is eraf; de eerste twee weken van onze onderwijsreis zitten er op.

In het Deense vakantiehuisje en aan tafel onder dé lamp van Poul Henningsen   (https://www.louispoulsen.com/int/about-us/designers/poul-henningsen/ ) maak ik de balans tot nu toe op.

Onze reis door Denemarken, Zweden en Noorwegen is een onderzoek naar wat er aan de basis ligt van opvoeding en onderwijs. Daar zijn wij als docenten, maar ook als ouders én als mens nieuwsgierig naar. Met een onderbuikgevoel van; “het moet ook anders kunnen, maar hoe?” en “wat is écht belangrijk”, zijn wij als gezin met drie kinderen in een camper met de Noorderzon vertrokken. Niet voor altijd, zoals dit gezegde vertelt, maar om terug te komen met een bak inspiratie. Voor onszelf  in onze onderwijspraktijk, om onze opvoeding te verrijken, maar zeker ook om inspiratie mee terug te nemen voor iedereen die het wil weten. Iedereen in het onderwijs, wie kinderen opvoedt én wellicht beleidsmakers. We hebben overigens geenszins de pretentie een cultuur of land te veranderen. Inzichten te kopiëren en in Nederland te plakken. Het gaat ons om de inspiratie dat bij ons leidt tot bewust worden en -zijn.

Een van mijn specifieke vragen die ik graag beantwoord zou hebben is; hoe zien de lessen beeldende vorming er uit. Eigenlijk nog breder: Welke plek heeft creativiteit in het Scandinavische onderwijs? Wat verstaat men in Scandinavië onder creativiteit?

Tot nu toe, in de afgelopen twee weken, hebben we drie Deense scholen bezocht. De A.P. Møller Skolen; een Deense school op Duits grondgebied, Arrild Private Skole; een Deense school voor kinderen van 6 tot 14/15 jaar en Rejsby Efterskole; een school/tussenjaar waar studenten van 15-18 jaar een jaar in school zijn en verblijven.

Op maandag 29 januari stappen wij de A.P. Møller Skolen in het grensplaatsje Schleswig in Duitsland binnen. Ruimte, licht en transparantie; een school die rust uitademt. Architectuur die is gekozen om het beste uit onderwijs te halen. Waar letterlijk ruimte is voor en om te leren. Ingericht met duurzame Deense design meubels. Maar, niet direct gezellig op het eerste oog, eerder steriel.De docent beeldende vorming is vandaag thuis. Ze is ziek. Toch ga ik op onderzoek uit. De gang waar de lokalen voor beeldende vorming zich bevinden is donker en de deuren gesloten. De volgende dag brandt er wel licht en zijn er warempel twee klassen aan het werk. In de ene klas zijn leerlingen bezig om houten tonnen te beschilderen. Deze tonnen zijn door de school gekocht en worden na het decoreren gevuld met snoep en tijdens carnaval traditioneel in stukken geslagen. Ook worden er spaarvarkens geboetseerd. Als kennismaking met het materiaal klei en de bijbehorende techniek. Ik zie trouwens geen ander materiaal voor handen. In het naastgelegen lokaal is een groepje leerlingen een stopmotion filmpje in elkaar aan het zetten. Dit doen ze m.b.v. zelfgemaakt kleipoppetjes en een tekening op A4 als achtergrond. “Well, it’s below their level’, zegt de docent. “But then I have time to prepare my next lesson”. Ok?! Een verklaring over haar aanstelling als nieuwe docent een paar maanden geleden op deze school en het werk dat is blijven liggen van de vorige docent volgt.

Een week later, op Rejsby Efterskole, zie ik de spaarvarkentjes en houten tonnen weer opduiken. Rejsby Efterskole is een school waar leerlingen na hun ‘basisschool’, wanneer ze 15 zijn, een jaar intern overbruggen. Om persoonlijk te ontwikkelen, intensief lessen te volgen en, zoals ze zelf zeggen, een betere band met hun ouders op te kunnen bouwen. Leerlingen kiezen een profiel, bijvoorbeeld economie of taal, en hebben hier een bijbehorend vakkenpakket bij. Beeldende vorming is een vak dat je er naast kunt kiezen en waar geen cijfers voor worden gegeven. Een groot deel van de leerlingen kiest dit vak. Het lokaal bevindt zich in een soort zolderkamer van de school.

Ook de zolder van Arrild Privates Skole is gedeeltelijk ingericht als handvaardigheidlokaal. In het midden van de ruimte met V-vormig dak en enkele dakkapellen, staat een aantal werkbanken tegen elkaar geschoven als een groot blok. Rondom kasten en werkbanken met gereedschap en machines. Een duidelijke ordening is er niet. Ik zie vooral hout en allerlei soorten papier en karton. Dat is ook waar de  leerlingen (tot 15 jaar) mee bezig zijn. Een aantal van hen maakt een collage op de voorkant van een oud boek. “The headmaster wanted to throw away those old books”. Nu dienen ze dus als achtergrond voor een collage. Een paar meisjes zijn bezig met brandschilderen. Een houten plankje met naam of spreuk voor op de deur van hun slaapkamer, is het idee.

Wat wij de afgelopen twee weken gezien hebben op de scholen heeft ons verrast en geïnspireerd. De manier waarop leerlingen en docenten met elkaar om gaan, de kalmte die uitgaat van de schoolsystemen, de verantwoordelijkheid die leerlingen voor zichzelf en elkaar dragen,……. Een aantal, volgens ons, positieve opvallendheden.

Maar, het kunstonderwijs? Creativiteit? Ik heb het nog niet echt gezien. Wat ik tot nu toe zag, is dat de leerlingen op de scholen vooral ambachtelijk bezig zijn, decoratief werken en veel van hetzelfde maken. Is dit creativiteit?