Beeldende vorming in het Scandinavische onderwijs.

Misschien herinner je het vorige blog nog. Het blog op de Facebookpagina van Kunstvakdocenten over mijn ervaringen met het kunstonderwijs in Denemarken. Verbaasd, verrast en misschien ook wel een beetje teleurgesteld was ik in wat ik op dit gebied daar in de scholen zag. Afgelopen zondag zijn wij na zes intensieve maanden van school naar school teruggekeerd naar Nederland. Het vervolg: twee scholen in Denemarken en een zestal scholen in Zweden en Noorwegen volgden na het vorige blog. Over creativiteit.

Gaandeweg de reis ben ik tot nieuwe inzichten gekomen die tot meer begrip en waardering voor het kunstonderwijs daar hebben geleid. Na de eerste drie scholen die ik in Denemarken bezocht verbleven we twee weken op een Folkeskole in Odense. Hier wordt het vak “Bildekunst” gegeven. In alle jaarlagen staat dit vak wekelijks op het rooster. *Een Folkeskole, volksschool vrij vertaald, biedt voor meer dan 80% van de leerlingen onderwijs aan kinderen van 6 tot 16 jaar.

Het was 12 maart dat ik over één van die jaarlagen een vraag op de Facebookpagina van Kunstvakdocenten stelde. Nog specifieker over ‘het zakmes’. Het zakmes dat voor mij symbool is gaan staan voor het Scandinavische kunstonderwijs. Op meerdere scholen zag ik deze activiteit, het maken van een zakmes, terugkomen. Het was op de boot die ons van de laatste school deze reis op het eiland Fedje naar het vasteland bracht waar mijn inzicht een blijvend lande. De foto die ik eerder in het voorbijgaan ving, werd pas echt ontvangen tijdens deze terugtocht. De foto-expositie van de zakmessen gemaakt door leerlingen van de school op het eiland.

Een zakmes als gebruiksvoorwerp. Gereedschap. Gebruiken voor alledaagse dingen of tijdens de vele hikes die worden gemaakt in de overweldigende natuur van de Noordelijke landen. In Nederland lijkt het mes meer gezien te worden als wapen. Niet de kinderen van de scouting, maar wat zijn de eerste gedachten bij het zien van iemand met een mes aan diens broekriem in een overvolle stad. Of: Zou jij als docent met tweedejaars leerlingen een mes maken? Waarom wel/niet? Het grote verschil zit ‘m waarschijnlijk in het niet opgegroeid zijn met de natuur als basis. Het leren van ‘overleven’ in ons dagelijks leven.

De natuur als fundament. Als uitgangspunt van de beeldende kunstlessen. Dat is wat ik gezien heb en ben gaan waarderen. Begrijpen. De ruimte en de rust die je kunt ervaren in de uitgestrekte velden, bossen en bergen. Aarde. Ruimte die ik in letterlijke zin ook terug heb gezien in de meeste scholen. Ruime lokalen en kleine klassen. Volop speelmogelijkheden en pauzeplekken rondom de scholen. Erop uit met leerlingen. De ruimte als natuurlijk leertempo. Ook van de omgeving valt zoveel te leren. En daar kun je een zakmes goed bij gebruiken!

Ook water is een belangrijk element in het leven van de Scandinaviërs. Het is overal. De zee, ruige stroompjes, bergrivieren, watervallen, grote meren. En waar water is kan worden gevaren. Dus bouwden een aantal leerlingen van klas 9 van Fedje Skole een sloep. Samen met een ervaren botenbouwer van het eiland. Die als gastdocent een aantal weken met de leerlingen op school aan het werk was. De eerste dag van de zomervakantie startte voor de eilanders met het jaarlijkse Fiskefestival. Daar werd de boot te water gelaten en vaarden de laatstejaars symbolisch uit.

Waar wij als Education on Tour naar op zoek zijn is zoals we het steeds omschrijven: ‘the essence of education’. De basis van waaruit onderwijs en opvoeding ontvouwt. Die basis ligt misschien wel dichterbij dan dat we denken. Inspiratie hiervoor hoeven we niet te zoeken in ons hoofd. Maar in alles wat er om ons heen is. De wereld waarin wij ons bewegen.

Dus belde ik mijn collega’s uit de kunstsectie op en vroeg ik hen om het onbewerkte stuk boomstam dat al jaren onaangetast in ons magazijn staat, toch nog even te bewaren. En kochten we voor onze kinderen een serieus zakmes.